หลักการเลือกใช้สมุนไพร
นอกจากการพิจารณา รสยา หรือ ฤทธิ์ยา ที่เหมาะสมในการตั้งตำรับสมุนไพร ไม่ว่าจะเป็น ตัวยาหลัก ยาประกอบ ยาช่วย หรือ ยาปรับแต่งกลิ่น สี ตามที่กล่าวไปในหัวข้อ ตำรับยา แล้ว ยังคงต้องคำนึงถึงอีกหลายปัจจัย เพื่อให้สรรพคุณที่ต้องการจากสมุนไพรนั้นๆ เต็มเปี่ยม เช่น
ส่วนของสมุนไพร: สมุนไพรหลายๆ ชนิด มีรสและฤทธิ์ที่แตกต่างกันไปในแต่ละส่วน ย่อมมีสรรพคุณต่างกัน สมุนไพรบางอย่าง ใช้เป็นยาได้เฉพาะบางส่วน แต่ส่วนอื่นอาจเป็นพิษ (เช่น เมล็ดมะกล่ำ) สมุนไพรบางชนิดใช้ทั้ง 5 ในการปรุงยา (ได้แก่ ราก ต้น ใบ ดอก ผล)
อายุในการเก็บสมุนไพร: บางสมุนไพรเก็บใช้เมื่อดิบ บางอย่างใช้เมื่อสุก บางอย่างเก็บเมื่อแก่จัด บางอย่างเก็บเมื่อต้นเริ่มโทรม (เช่น หัวเหง้า) บางอย่างเก็บเมื่อออกดอกเท่านั้น เป็นต้น
ฤดูกาล หรือเวลาที่เหมาะสมในการเก็บสมุนไพร: ฤดูร้อน เก็บสมุนไพรที่ใช้เหง้า หัว แก่น ราก ฤดูฝน เก็บสมุนไพรที่ใช้ ใบ ลูก ดอก ฝัก ส่วนฤดูหนาว นิยมเก็บสมุนไพรที่ใช้เปลือกไม้ กระพี้
วิธีในการปรุงยา: สมุนไพรหลายๆ ชนิดให้สรรพคุณผลลัพธ์ที่แตกต่าง หรือตรงกันข้ามกัน ด้วยการปรุงไม่เหมือนกัน เช่นบางอย่างใช้
กระชาย
รสร้อน
ใช้ส่วนเหง้า
ช่วยเจริญไฟธาตุ
ขิง
รสหวานเผ็ดร้อน
ใช้ส่วนเหง้า
ช่วยเจริญอากาศธาตุ
ขมิ้นชัน
รสฝาด
ใช้ส่วนเหง้า
สมานแผล ขับลม แก้ท้องอืด
สมอไทย
รสฝาดติดเปรี้ยว
ใช้ผลแห้ง
ถ่ายพิษไข้ แก้ไข้เพื่อเสมหะ คุมธาตุ
สมอพิเภก
รสฝาด
ใช้ส่วนเหง้า
สมานแผล ขับลม แก้ท้องอืด
มะขามป้อม
รสเปรี้ยวฝาดชม
ใช้ผลแห้ง
ขับเสมหะ ทำให้ชุ่มคอ
อุดมด้วยวิตามินซี
ตังกุย
รสหวาน ขม เผ็ดเล็กน้อย
ใช้ส่วนราก
แก้ตับอักเสบเรื้อรัง บำรุงโลหิต
กระจายโลหิต
โสม
รสหวานชุ่ม ขม สุขุม
ใช้ส่วนราก
ออกฤทธิ์ต่อปอด ม้าม และกระเพาะอาหาร
ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง
ปักคี้
รสหวานเล็กน้อย
ใช้ส่วนราก
บำรุงกำลัง กระตุ้นการทำงานเซลล์ภูมิคุ้มกัน แก้อักเสบ ปกป้องการทำงานของตับ
ฮ่วยซัว
รสหวาน
ใช้ส่วนราก
บำรุงปอด ไต ม้าม กระเพาะอาหาร
บำรุงร่างกาย แก้อ่อนเพลีย
เก๋ากี้
รสหวาน
ใช้ผลแห้ง
ปรับระบบการทำงานต่างๆ ในร่างกาย
สร้างเม็ดเลือด บำรุงหัวใจ
เจียวกู่หลาน
รสขม (ยาเย็น)
ใช้ส่วนก้านและใบ
ขับเสมหะ รักษาหลอดลมอักเสบ
ช่วยบำรุงสมอง มีผลต่อการรักษาโรค
ในช่องอก โรคโลหิตจาง
เห็ดหลินจือ
รสขม
ใช้ส่วนดอก
สร้างภูมิต้านทานโรค บำรุงตับ
ต้านมะเร็ง ปรับสมดุล ขจัดสารพิษ
พริกไทย
รสร้อน
ใช้ส่วนเมล็ด
ขับลม ขับเสมหะ บำรุงธาตุ
CHLOROPHYLL (คลอโรฟิลด์)
รสฝาดจืด
ใช้สารสกัดสีเขียว
ขับสารพิษ สมานแผล ต้านการอักเสบ
ภายในลำไส้ ต้านมะเร็ง
เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ
PSYLIUM HUSK (เทียนเกล็ดหอย)
รสร้อน ขม หอม
ใช้ส่วนเมล็ด
ยาบำรุงโลหิต แก้โลหิตจาง ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยลดระดับคอเลสเตอรอล ช่วยขับเสมหะ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง
หมายเหตุ: สมุนไพรต่างๆ สามารถใช้ได้หลายส่วน แต่ละส่วนมีรส และฤทธิ์ยาที่แตกต่างหันออกไป ที่ระบุในเว็บไซต์นี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น